Patron szkoły

Jan III Sobieski (1629- 1696)

• na tronie w latach 1674-1696;
• syn Jakuba Sobieskiego, kasztelana krakowskiego i Zofii Teofili Daniłowicz;
• żona: Maria Kazimiera d'Arquien (Marysieńka).

Jan Sobieski był synem kasztelana krakowskiego, pierwszego świeckiego senatora Rzeczypospolitej oraz córki wojewody ruskiego. Pochodził wprawdzie ze znakomitego i starego rodu, nie najpierwszej jednak wielkości w Rzeczypospolitej. Z tego punktu widzenia oddanie mu korony królewskiej jest ciekawym wydarzeniem w historii.

Zdobył gruntowne wykształcenie: najpierw w słynnej szkole Nowodworskiego w Krakowie, następnie na Wydziale Filozoficznym Akademii Krakowskiej i ponad dwa lata studiował za granicą.

Jan Sobieski był człowiekiem wybitnym, o szerokich horyzontach i otwartym umyśle oraz nieprzeciętnej osobowości. Oprócz spraw wojska i polityki, interesowała go także nauka i literatura. Był mecenasem nauki oraz sztuki. Znał kilka języków obcych. Interesował się teologią, filozofią, matematyką i historią. Pięknie pisał i próbował malować.

Od 1648r. uczestniczył w walkach z Kozakami, Tatarami, Szwecją, Moskwą i Turcją. Przez małżeństwo z Marią Kazimierą silnie związał się ze stronnictwem dworskim. Podczas rokoszu Lubomirskiego czynnie poparł króla. W 1665r. Sobieski otrzymał stanowisko marszałka wielkiego koronnego, a w rok później buławę hetmana polnego koronnego. W 1667r. odniósł zwycięstwo nad Kozakami i Tatarami pod Podhajcami, co przyczyniło się do wzrostu popularności Sobieskiego wśród szlachty. Jan Kazimierz, tuż przed abdykacją powierzył mu stanowisko hetmana wielkiego koronnego, co uczyniło go najpotężniejszą osobistością polityczną w Rzeczypospolitej. Po abdykacji Jana II Kazimierza stał na czele partii francuskiej przeciwnej Michałowi Korybutowi Wiśniowieckiemu, wybranemu na tron polski. Zasługą Sobieskiego jest zwycięstwo pod Chocimiem w 1673r., co utorowało mu drogę do tronu po śmierci Wiśniowieckiego.

W czasie swego panowania starał się wzmocnić władzę królewską i powściągnąć samowolę magnacką. Dostrzegając zagrożenie ze strony Brandenburgii, Prus oraz cesarstwa dążył do zmiany polskiej polityki zagranicznej przez zawarcie pokoju z Turcją, poprawy stosunków z Rosją i wspólnego wystąpienia z Francją i Rosją przeciw Brandenburgii w celu odzyskania Prus Książęcych (traktat jaworowski). Chciał dziedziczności tronu, zniesienia liberum veto, wzmocnienia armii. Jednak wszystkie te poczynania króla były postrzegane przez szlachtę jako wprowadzanie absolutuzmu. Szlachta nie rozumiała interesów Polski nad Bałtykiem. Atakowany przez opozycję magnacką odstąpił jednak od tych planów. W 1683r. podpisał traktat przyjaźni z Austrią i rozgromił wojska tureckie oblegające Wiedeń, następnie kontynuował wojnę z Turcją w ramach Ligi Świętej. Wojnę zakończył zawarty w 1699r. pokój w Karłowicach.

Rozstrój wewnętrzny państwowości polskiej był tak duży, że Rzeczpospolita stała się przedmiotem polityki międzynarodowej, a jej terytorium obiektem przetargów.

Sytuacja w kraju pogarszała się. Magnateria nasiliła akcję przeciw królowi pociągając za sobą szlachtę. W końcu lat 80. zaistniała możliwość zawiązania prokrólewskiej konfederacji części szlachty i rozpoczęcia walki zbrojnej z opozycją magnacką. Sobieski nie podjął jednak ryzyka wojny domowej.

W 1688r. wygłosił w senacie dramatyczne przemówienie: "Zdumiewa się i słusznie cały świat nad nami i nad rządami naszemi (...) O, dopieroż zdumieje się potomność, że po takowych zwycięstwach i tryumfach, po tak szeroko na świat rozgłoszonej sławie, spotka nas teraz, ach żal się Boże, wiekuista hańba i niepowetowana szkoda, gdy się tedy widzimy bez sposobów i prawie bezradni albo niezdolni do rady". Król ostatecznie skapitulował przed przeciwnikami, a anarchia w kraju pogłębiała się. Tymczasem sąsiedzi Rzeczypospolitej byli coraz silniejsi.

W osobie Sobieskiego na tronie polskim zasiadł nie tylko znakomity wódz, ale i wybitny mąż stanu. Człowiek o szerokich horyzontach. Jan III był twórcą oryginalnych i dalekosiężnych planów politycznych. Jego talent strategiczny i dowódczy, świetne sukcesy militarne wprowadziły go do panteonu największych wodzów.

Strony o Janie III Sobieskim:

http://www.poland.gov.pl
http://pl.wikipedia.org

powrót do góry